Հայաստանում հանրային գրադարանների ցանցը վերջին տարիներին գտնվում է միաժամանակ երկու հակադիր գործընթացներում․ մի կողմից՝ գրադարանների թվի կրճատում, մյուս կողմից՝ դրանց բովանդակային և տեխնոլոգիական վերափոխման փորձեր։
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ եթե 2018-ին Հայաստանում գործում էր 648 հանրային գրադարան, ապա 2024-ի տվյալներով, դրանց թիվը նվազել է մինչև 480։ Ութ տարվա ընթացքում համակարգը կրճատվել է 168 գրադարանով, իհարկե, դրանցից որոշները պարզապես փոխանցվել են դպրոցներին։ Մարզային բաշխմամբ ամենացածր ցուցանիշը Վայոց Ձորի մարզում է՝ 19 գրադարան, իսկ առաջատարը Սյունիքն է՝ 76 գրադարանով։
«Ինտերնետ հասարակության Հայաստան հատված» ՀԿ-ն շարունակական աշխատանքներ է իրականացնում, որոնց նպատակը դրանց տեխնիկական վերազինումն է, վերափոխումը՝ մարզային ինտերնետ կենտրոնների։
Վերջին հինգ տարիներին երեք մարզերի 45 գրադարաններ՝ Լոռու 14, Սյունիքի 15 և Կոտայքի 16 գրադարաններ ներգրավվել են տեխնիկական և ծրագրային վերազինման գործընթացներում։ Նախագծերն իրականացվել են և շարունակվում են միջազգային գործընկերների՝ «Ինտերնետ հասարկության հիմնադրամի», «Ինտերնետ հանրություն» համաշխարհային կառույցի աջակցությամբ։
Ծրագրերի շրջանակում իրականացվում են մի շարք աշխատանքներ, մասնավորապես՝
- գրադարաններն ապահովվում են թվային կառավարման ծրագրերով,
- արդիականացվում է դրանց տեխնիկական բազան՝ համակարգիչներ և այլն,
- աշխատակիցներին փոխանցվում են թվային գրագիտության գիտելիք և հմտություններ։
Գրադարաններին որոշ դեպքերում նաև աջակցություն է տրամադրվում ինտերնետի հասանելիություն ունենալու գործում՝ տրամադրելով WiFi երթուղիչներ և այլ տարքեր։
Համակարգիչները հագեցվում են թվային կառավարման ազատ կիրառության ծրագրերով՝
- OpenBiblio,
- LibreOffice,
- GIMP։
Այսպիսով, գրադարնները կարողանում են լուծել կարևոր այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են ֆոնդերի թվայնացումը,դրանց վարումն ու հաճախորդների թվային սպասարկումը, ինչը որակապես փոխում է այդ կառույցների գործունեությունը՝ դարձնելով ավելի արագ և մատչելի։
«Մեր նախաձեռնությունները ռազմավարական նշանակություն ունեն, քանի որ դրանք իրականացնում ենք՝ գրադարանը դիտարկելով ոչ թե որպես միայն գրապահոց, այլ որպես կրթամշակութային և թվային ծառայությունների կենտրոններ։ Միայն այս վերափոխումն ապահովելով մենք կարող ենք գրադարաններին նոր կյանք տալ»,- նշում է «Ինտերնետ հասարակության Հայաստան հատված» ՀԿ նախագահ Իգոր Մկրտումյանը։
Նրա խոսքով՝ հատկապես մարզային և գյուղական համայնքներում, որտեղ ինտերնետ հասանելիությունը հաճախ սահմանափակ է, գրադարանը կարող է դառնալ թվային կրթության հարթակ, պետական և առցանց ծառայություններից օգտվելու միջավայր, համայնքային հանդիպումների տարածք։
